Волжские болгары в современной турецкой историографии
DOI:
https://doi.org/10.24852/2587-6112.2026.3.192.199Ключевые слова:
археология, волжские булгары, история Волжских булгар, турецкая историография, идентичность, историографияАннотация
Вопреки тому, что волжские булгары были важными политическими и культурными деятелями в истории средневековой Евразии, они довольно поздно вошли в современную турецкую историографию. В данной работе исследуется, почему волжские булгары были включены в современную турецкую историографию так поздно и в каких идеологических и методологических рамках они были позиционированы. Волжские булгары начали изучаться в контексте преемственности турецкой истории и турецко-исламской идентичности в историографии, развивавшейся во второй половине XX века. В XXI веке, в отличие от предыдущие столетия, исследования, посвященные истории волжских булгар, стали проводиться в более научной, междисциплинарной и теоретической плоскости. Однако принятие ислама волжскими булгарами в ранний период стало темой, которая с XX века вызывает наибольший интерес в турецкой историографии. В связи с этой тенденцией турецких историков в турецкой историографии Волжские булгары в основном фигурируют в контексте турецко-исламской истории. Это привело к тому, что их уникальные этнические, культурные и региональные особенности порой оставались на втором плане. К счастью, с новым пониманием истории в XXI веке исследования Волжских булгар стали более сбалансированными, контекстуальными и оригинальными.
Библиографические ссылки
Akıncı, M. 2017. İtil Bulgarlarında Ticari Hayat. Master Dissertation. Antalya (in Turkish).
Akıncı, M. 2018. İtil Bulgar Kadınlarında Giyim‑Kuşam, Takılar ve İbn Fadlan’a Göre Sosyal Hayat In Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, 234, 45‑74 (in Turkish).
Akıncı, M. 2020. Müslüman Tüccarların Orta İtil’deki İslamlaşmaya Etkisi In Uludağ Üniversitesi Fen‑Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21 (39), 1129‑1153 (in Turkish).
Akıncı, M. 2022. İtil Bulgarlarında Kentleşme ve Kent Kültürü. Doctoral Dissertation. Antalya (in Turkish).
Akıncı, M. 2022a. Doğu Avrupa Türk Kent Modeli ve İtil Bulgar Kentleri In 9-12 Ekim Uluslararası Türk Dünyası Sempozyumu. Erzincan (in Turkish).
Akıncı, M. 2022b. Tuna’dan İtil’e Ortak Kültür Unsurları: Bulgarlar In 18-22 Ekim XX. Uluslararası Türk Dünyası Sosyal Bilimler Kongresi. Bişkek (in Turkish).
Akıncı, M. 2023. İtil Bulgar Kentlerinin Kökeni Hakkında In Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (55), 173–185 (in Turkish).
Akıncı, M. 2023a. İtil Bulgarlarında Kentleşme Süreci In VI. Uluslararası Doğu Avrupa Araştırmaları Kongresi. Sinop (in Turkish).
Alkaya, E., Zorlu, E. 2022. Dil İlişkileri Bağlamında İdil Bulgar Türkçesindeki “ılgıcı”Kelimesi In 20-22 Ekim 14. Uluslararası Dünya Dili Türkçe Sempozyumu Bildiri Kitabı. Antalya-Alanya, 482–490 (in Turkish).
Arıkan, İ. 2014. İdil Bulgar Kitabelerinde Geçen “Baltur” Sözcüğü Üzerine In Ankara Üni. DTC Fak. Türkoloji Dergisi, 21 (1), 15–24 (in Turkish).
Arsal, S. M. 1934. Orta Asya Türk Devletleri. Ankara (in Turkish).
Baştav, Ş. 1987. İtil (Volga) Bulgar Devleti In Tarihte Türk Devletleri, C. 1. Ankara: Ankara Üni. Rektörlüğü Yayınları (in Turkish).
Beşevliyev, V. 1945. Trans. T. Acaroğlu, Proto-Bulgar Dini. In Belleten, 9 (34), 213–262 (in Turkish).
Botashev, A. 2024. Volga (İdil) Bulgar Devleti ve Hukuki Yapısı. Doctoral Dissertation. Bursa (in Turkish).
Czegledy, K. 1951. Trans. İ. Kafesoğlu. Yiltavar Unvanı, Volga Bulgarları ile İslavların X. Asırdaki Münasebeti Meselesine Dair. In Türkiyat Mecmuası 9, 179–187 (in Turkish).
Dağ, İ. 2023. Türklerde yeni bir dini benimseme konusunda belirleyici hususlar: Hazar ve İtil Bulgar Örneği (VI-X. yy). Master Dissertation. Isparta (in Turkish).
Demiroğlu, H. 2011. İtil Bulgarlarında Tarım Aletleri. In İSTEM 9 (18), 49–63 (in Turkish).
Dinçer, K. 2021. İdil Bulgarları. İstanbul: Selenge Yayınları (in Turkish).
Fahreddinof, R. 2001. Trans. İ. Topsakal. Bulgar Devleti’nin Tarihi Üzerine Denemeler. In Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fak. Dergisi 1 (1), 287–292 (in Turkish).
Hunkan, Ö. S. 2005. Orta Asya ilk Müslüman Türk Devleti Karahanlılar. Doctoral Dissertation. Ankara (in Turkish).
Huzin, F. Ş. 2022. Trans. M. Akıncı. Bulgar Kentleri ve Bulgar Kentlerinin Köken Sorunları. In Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi 4 (8), 999–1008 (in Turkish).
Huzin, F. Ş., Şakirov, Z. G. 2018. Trans. S. Karagöz. Bilyar Arkeolojik Keşiflerinin 50. Yıl Dönümü: Büyük Şehrin Araştırma Sonuçları ve Sorunları. In Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi 3 (2), 123–153 (in Turkish).
Huzin, F. Ş., Şakirov, Z. G. 2019. Trans. S. Karagöz. İdil (Volga) Bulgarları ve Göçebe Dünya. In Mütefekkir 6 (11), 239–254 (in Turkish).
İnan, A. 1976. Eski Türk Dini. İstanbul (in Turkish).
Kafesoğlu, İ. 1977. Türk Milli Kültürü. İstanbul: Ötüken Neşriyat (in Turkish).
Kafesoğlu, İ. 1982. Türk-Bulgarlarının Tarih ve Kültürüne Kısa Bir Bakış In Güneydoğu Avrupa Araştırmaları Dergisi 10 (11), 91–122 (in Turkish).
Kafesoğlu, İ. 1985. Bulgarların Kökeni. Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü (in Turkish).
Karagöz, S. 2024. Orta İdil Sahasının Tarihi Coğrafyası ve İdil Bulgar Şehirleri In M. Gökçe (ed.) Türkistan’dan Türkiye’ye Türklerde Şehircilik, 223–256 (in Turkish).
Karatay, O. 2004. Doğu Avrupa Türk Tarihinin Ana Hatları-Altın Orda Öncesi Dönem In Karadeniz Araştırmalar (3), 1–70 (in Turkish).
Karatay, O. 2015. Macarlar, Başkurtlar, Bulgarlar: İdil-Ural Havzasında Etnik Adlandırmaların Doğasını Kavramak In Milletlerin Kesişme Noktası: İdil-Ural Çalıştayı -II-, 16-18 Ekim 2015 101–108 (in Turkish).
Koç, D. 2010. Bulgar Boylarının Orta İdil Bölgesine Göçü ve Novinkovk Kurganları In Karadeniz Araştırmaları, 27 (27), 37–57 (in Turkish).
Koç, D. 2010. Rus Kaynaklarına Göre İlk Müslüman Türk Devleti: İtil Bulgar Devleti. Doctoral Dissertation. İstanbul (in Turkish).
Koç, D. 2021. İdil Bulgarları. İstanbul: Selenge Yay (in Turkish).
Kurat, A. N. 1972. IV–XVIII. Yüzyıllarda Karadeniz Kuzeyindeki Türk Kavimleri ve Devletleri. Ankara.
Kurat, A. N. 1976. Doğu Avrupa Türk Devletleri In Türk Dünyası El Kitabı (1), 739–751 (in Turkish).
Kurat, A. N. 1979. Bulgar In İslam Ansiklopedisi, C.II, 781-801 (in Turkish).
Kuzeyev, R. G. 2005. A. Acaloğlu (trans.). İtil-Ural Türkleri. İstanbul: Selenge Yayınları (in Turkish).
Lûtfi, D. 1954. İbni Fadlan Seyahatnamesi In AÜİFD, 3 (1/2), 59–80 (in Turkish).
Ögel, B. 1962. İslamiyet’ten Önce Türk Kültür Tarihi: Orta Asya Kaynak ve Buluntularına Göre. Ankara: TTK Yayınları (in Turkish).
Ögel, B. 1978. Türk Kültürünün Gelişme Çağları. Ankara: TTK Yayınları (in Turkish).
Özcan, A. 2022. İlteber Almış ve Egemenliğinin Dönüşüm Süreci In 3-7 Ekim 2022 XIX. Türk Tarih Kongresi Basılmış Bildiri. Ankara: “TTK” Publ. (in Turkish).
Rorlich, A. 2000. Trans. Süreyya Er. Volga Tatarları. İstanbul: İletişim Yayınları (in Turkish).
Sattarova, L., İzmaylov, İ. 2002. İdil Bulgar Devleti’nde Sanat (X-XIII. Yüzyıllar) In Güzel, H. C. (ed.). Türkler Ansiklopedisi, Vol. 6, 43–54 (in Turkish).
Solmaz, S. 2018. İbn Fazlan Seyahatnamesi’ne Göre İtil Bulgarları. İstanbul: Çizgi Kitabevi (in Turkish).
Şeşen, R. 1975. İbn Fazlan Seyahatnâmesi. İstanbul (in Turkish).
Tagirov, İ. R. 2007. Trans. İ. Kamalov. İdil Bulgarları In Avrasya Fatihi Tatarlar, 35–62 (in Turkish).
Taşağıl, A. 2000. İdil Bulgar Hanlığı In Diyanet İslam Ansiklopedisi (21), 472–474 (in Turkish).
Tekin, T. 1988. Volga Bulgar Kitabeleri ve Volga Bulgarcası. Ankara: “TDK” Publ. (in Turkish).
Temir, A. 1976. İdil-Ural ve Yöresi In Türk Dünyası El-Kitabı (1), 1251–1271 (in Turkish).
Togan, Z. 1939. Ahmed ibn Fadlans Reisebericht. Leipzig: Brockhaus (in Turkish).
Togan, Z. 1939a. İbn Fadlan’ın Seyahatnamesi: Tenkidli Metin. Ankara: TTK Yayınları (in Turkish).
Togan, Z. V. 1946. Umumi Türk Tarihine Giriş. En Eski Devirlerden 16. Asra Kadar. İstanbul: Hak Kitabevi (in Turkish).
Topsakal, İ. 2000. X–XII. Asır İdil (Volga) Bulgarları Tarihi ve Medeniyeti. Master Dissertation. İstanbul (in Turkish).
Topsakal, İ. 2018. İdil Bulgarları ve İslamiyet. İstanbul: Ötüken Yayınları (in Turkish).
Afet İnan, M. Tevfik, S. Rifat, Y. Akçura, R. Galip, H. Cemil. S. Maksudi (eds.). 1930. Türk Tarihinin Ana Hatları. İstanbul: İstanbul Devlet Matbaası (in Turkish).
Üren, U. 2023. Muhayyel Hanların Gölgesinde İtil Bulgarlarının Yükselişi In İdil-Ural Araştırmaları Dergisi 5 (2), 247–259 (in Turkish).
Üren, U. 2024. İtil Boylarında Rekabet: Bulgarlar ve Moğollar In İdil-Ural Araştırmaları Dergisi, 6 (2), 211–238 (in Turkish).
Valiulina, S. 2002. İdil Bulgarlarında Cam Sanatı In Güzel, H. C. (ed.). Türkler Ansiklopedisi. (6), 55–62 (in Turkish).
Yakubovskiy, A. J. 1952. Trans. A. İnan, IX. ve X. Asırlarda İtil ve Bulgar’ın Tarihi Topografisi Meselesine Dair In Belleten, 16 (62), 274–297 (in Turkish).
Yüce, N. 1992. Bulgar In Diyanet İslam Ansiklopedisi (6), 390–391 (in Turkish).
Zekiyev, M. 2002. Bolgar-Tatarların Etnogenezi ve Genel Gelişme Aşamaları In Türkler Ansiklopedisi (2), 425–442 (in Turkish).
Zorlu, E. 2022. İdil Bulgar Türkçesi ve Çuvaş Türkçesi Üzerine Karşılaştırmalı Dil İncelemesi. Master Dissertation. Elazığ (in Turkish).
Zufarova, A. G. 2019. X–XIV. Yüzyıllarda İdil-Bulgar Hanlığı Mimarisi ve Sanatı. Master Dissertation. İstanbul (in Turkish).
Загрузки
Опубликован
Как цитировать
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 М. Акынджы
Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution-NonCommercial» («Атрибуция — Некоммерческое использование») 4.0 Всемирная.
